Cijfers: 677 onderzoeken, 48% treffers, 3 miljoen teruggevorderd

Van maart 2021, de start van de raamovereenkomst, tot eind 2022 lieten 35 Vlaamse woonmaatschappijen samen 677 onderzoeken uitvoeren. In 322 daarvan werd onroerend goed op naam van de huurder gevonden, een trefkans van 48 procent. De onderzoeken werden uitgevoerd door de vijf bureaus in de raamovereenkomst, in 41 landen binnen en buiten Europa.

De trefkans is hoog omdat een onderzoek alleen wordt gestart bij een concreet vermoeden. De cijfers zeggen dus niets over sociale huurders in het algemeen; ze zeggen wel dat een goed onderbouwd vermoeden in bijna de helft van de gevallen klopt.

Na het eerste jaar van de raamovereenkomst gaf de Vlaamse minister van Wonen tussentijdse cijfers: 421 onderzoeken in 18 landen, 189 treffers, een trefkans van 45 procent. In Limburg ging het om 263 onderzoeken en 131 treffers (50 procent). In de maand maart 2022 alleen al werd in 85 van de 104 onderzochte dossiers eigendom gevonden, vooral in Italië (37) en Turkije (24). Dertig woonmaatschappijen deden op dat moment mee.

In Limburg lag de trefkans met 53 procent nog hoger dan het Vlaamse gemiddelde. Woonmaatschappij Wonen in Limburg, met 24.000 woningen de grootste van de provincie, maakte in maart 2024 de balans op van drie jaar: 536 dossiers met een ernstig vermoeden, 99 huurders die hun woning moesten verlaten, 227 dossiers zonder bevinding en 210 nog in onderzoek of in de oplossingsfase. Er werd 400.000 euro aan onterechte korting teruggevorderd. “We doen geen lukrake steekproeven”, aldus de directie tegen VRT NWS. De provincie heeft een lange traditie van onderzoek naar sociale fraude; het arbeidsauditoraat in Limburg ontdekte in 2017 een netwerk dat minstens 257 personen met valse documenten aan uitkeringen hielp, voor ruim 13 miljoen euro. Dat bericht staat in ons archief.

Tot mei 2024 is in Vlaanderen 3 miljoen euro teruggevorderd van huurders bij wie eigendom in het buitenland werd gevonden. Woonhaven Antwerpen, de grootste woonmaatschappij van het land, vorderde alleen al 1 miljoen euro terug. Het gaat om de sociale korting, het verschil tussen de betaalde huur en de marktwaarde, over de jaren dat de huurder niet aan de eigendomsvoorwaarde voldeed, soms vermeerderd met de onderzoekskosten.

Daar komt de terugbetaling van de onderzoekskosten door Wonen in Vlaanderen bij: volledig bij een treffer en 75 procent zonder treffer. Voor de woonmaatschappij is een onderzoek daardoor in het slechtste geval een kwart van de factuur, en bij een treffer worden de onderzoekskosten volledig terugbetaald. In Brussel, waar zo’n regeling niet bestaat, werden sinds 2024 slechts 11 huurcontracten opgezegd en werd 0 euro teruggevorderd.

In 2025 dienden woonmaatschappijen nog maar 89 terugbetalingsaanvragen in bij Wonen in Vlaanderen, met 39 treffers: 43,8 procent. Dat is een scherpe daling tegenover de eerste twee jaren, terwijl de trefkans nagenoeg gelijk bleef.

Voor die daling zijn verschillende verklaringen mogelijk: de fusies tot woonmaatschappijen hebben de aandacht opgeëist, de eerste golf van verdachte dossiers is afgewerkt, en in sommige maatschappijen is het onderwerp na de eerste jaren weggezakt. Wat de cijfers in elk geval laten zien, is dat de dossiers met een vermoeden nog steeds in ruim vier van de tien gevallen een treffer opleveren. Wie geen onderzoek laat doen, laat mogelijke treffers onbenut. Of terugvordering mogelijk is, hangt wel af van het individuele dossier en de beoordeling door de bevoegde instantie.

De Vlaamse cijfers zijn gebaseerd op de terugbetalingsaanvragen die woonmaatschappijen indienen bij Wonen in Vlaanderen. Een onderzoek telt als treffer wanneer het bureau onroerend goed op naam van de huurder of een gezinslid heeft vastgesteld. Onderzoeken die een maatschappij buiten de raamovereenkomst laat uitvoeren, of waarvoor zij geen terugbetaling vraagt, zitten er niet in. Onderzoeken van OCMW’s zitten er evenmin in: die vallen buiten de regeling en worden nergens centraal geteld.

De cijfers zijn daardoor een ondergrens. Ze zeggen ook niets over de dossiers waarin een maatschappij twijfelde en uiteindelijk geen onderzoek liet doen. Juist voor die dossiers is een precheck bedoeld: hij maakt de twijfel doorgaans binnen 1 tot 2 weken concreter.

Een eenvoudige rekensom voor een woonmaatschappij met tien dossiers waarin een concreet vermoeden bestaat: bij een trefkans van 45 procent kan dat vier tot vijf dossiers met eigendom opleveren. Per dossier kan het gaan om een sociale korting van enkele duizenden euro per jaar, vaak over meerdere jaren, plus een vrijgekomen woning voor iemand op de wachtlijst. De onderzoekskosten worden via de raamovereenkomst bij een treffer volledig terugbetaald. Dit is een rekenvoorbeeld, geen belofte: de uitkomst hangt af van het individuele dossier en de beoordeling door de bevoegde instantie.

De drempel om te beginnen is laag. Bij Bureaubuitenland België start elk dossier met een precheck van doorgaans 1 tot 2 weken; pas daarna beslist u over een onderzoek ten gronde. Hoe de raamovereenkomst werkt en wat zij vergoedt, leest u in de Vlaamse raamovereenkomst uitgelegd.

Bronnen: antwoorden van de Vlaamse minister van Wonen op parlementaire vragen (2023, 2024, 2026); VRT NWS, 12 april 2022 en VRT NWS, 27 maart 2024; Knack en Het Laatste Nieuws over de raamovereenkomst; persbericht N-VA; cijfers van Wonen in Vlaanderen over 2025. De cijfers zijn afgerond zoals in de bronnen vermeld.