Jurisprudentie Centrale Raad van Beroep (Nederland) over vermogensonderzoek in Turkije

Na een groot aantal eerdere uitspraken deed de CRvB op 1 oktober 2018 in vier zaken uitspraak over beroepen op onrechtmatig verkregen bewijs. Twee daarvan (ECLI:NL:CRVB:2018:2911 en 2912) betroffen onderzoeken die Bureaubuitenland in Turkije had uitgevoerd voor een Nederlandse intergemeentelijke sociale dienst. In beide zaken was een precheck voorafgegaan aan het vermogensonderzoek.

De uitspraak was helder: gemeenten en de Sociale Verzekeringsbank mochten het in Turkije verkregen bewijs van verzwegen onroerend goed gebruiken om bijstand in te trekken en terug te vorderen. Naar vaste rechtspraak voegde de Raad daaraan toe:

Het bewijs is slechts dan onrechtmatig, indien de bewijsmiddelen zijn verkregen op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht, dat dit gebruik onder alle omstandigheden ontoelaatbaar moet worden geacht.

En verder:

Geen regel van Nederlands recht, daaronder begrepen verdragenrecht, schrijft voor dat bewijs, vergaard door, in opdracht of onder verantwoordelijkheid van Nederlandse bestuursorganen, naar Turks recht rechtmatig moet zijn verkregen.

Wel moet naar Nederlands recht sprake zijn van een eerlijk proces (artikel 6 EVRM) en van bescherming van het privéleven (artikel 8 EVRM). Het recht van het land van de opdrachtgever is dus beslissend.

Het beroep op schending van het privéleven wordt door de CRvB stelselmatig afgewezen. Over het raadplegen van gegevens in digitale registers overweegt de Raad dat daarmee een beperkte en aanvaardbare inbreuk op het recht op respect voor het privéleven wordt gemaakt.

Ook hier is de CRvB duidelijk: er mag geen ongerechtvaardigd onderscheid worden gemaakt tussen personen die in het buitenland zijn geboren en personen die in Nederland zijn geboren. Een onderzoek naar vermogen in het buitenland mag dus niet uitsluitend gericht zijn op uitkeringsgerechtigden met een geboorteplaats in het buitenland. Dit is de reden waarom wij uitsluitend onderzoeken op basis van een concreet vermoeden in een dossier, nooit op basis van afkomst.

De Raad overwoog dat niet kon worden geoordeeld dat op enig moment een minder ingrijpend onderzoeksmiddel ter beschikking stond om de rechtmatigheid van de bijstand te onderzoeken, omdat de betrokkenen het bezit van het vermogen niet zelf hadden opgegeven. Aan de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit was daarmee voldaan.

Voor zover werd aangevoerd dat de Nederlandse staat in strijd met het volkenrecht handelde door zonder toestemming van de Turkse autoriteiten onderzoek te laten verrichten, kon dat de betrokkenen niet baten: die regels van volkenrecht beschermen de belangen van de Turkse staat, niet die van de betrokkenen.

In ECLI:NL:CRVB:2018:2912 valt te lezen dat aan de vermogensonderzoeken een aantal screenings voorafging. Op de groep die na de derde screening overbleef, verrichtte Bureaubuitenland een precheck in Turkije. Op basis daarvan werd de onderzoeksopdracht verstrekt. Het gebruik van de precheck als screeningsinstrument stond in die zaak niet in de weg aan het gebruik van het bewijs. Iedere uitspraak heeft betrekking op een specifiek dossier en biedt geen garantie voor de uitkomst van een andere zaak. Een precheck stelt op zichzelf ook geen fraude vast. Hoe die precheck vandaag werkt, leest u bij precheck.

Bronnen: ECLI:NL:CRVB:2018:2911, 2912, 2913 en 2914, gepubliceerd op rechtspraak.nl op 1 oktober 2018.